Newari Hospitality: नेवारी संस्कृतिमा पाहुनाको सत्कार

 अतिथि देवो भवः: नेवारी संस्कृतिमा आतिथ्य सत्कारको वैभव

नेपाली समाजमा पाहुनालाई भगवान् सरह मान्ने चलन छ, तर नेवार समुदायमा आतिथ्य सत्कार (Hospitality) को यो परम्परा झनै विशेष, कलात्मक र गहिरो छ। यहाँ खाना जति स्वादिलो र विविध हुन्छ, पाहुनालाई स्वागत गर्ने र ख्वाउने शैली पनि त्यत्तिकै न्यानो र आदरपूर्ण हुन्छ।

यदि तपाईं नेवारी संस्कृतिको नजिक हुनुहुन्छ वा कुनै नेवारी भोजमा जानुभएको छ भने, त्यहाँको आतिथ्यले तपाईंको मन पक्कै लोभ्याएको हुनुपर्छ। आउनुहोस्, आजको ब्लगमा नेवारी आतिथ्य सत्कारका केही सुन्दर र मौलिक पाटाहरूको बारेमा चर्चा गरौँ।

---

१. "लसकुस" (Lasakus) – दैलोमै न्यानो स्वागत

नेवारी संस्कृतिमा पाहुना वा विशेष व्यक्तिलाई घरमा भित्र्याउने परम्परागत शैलीलाई 'लसकुस' भनिन्छ। विवाह गरेर दुलही भित्र्याउँदा, चाडपर्वमा चेलीबेटी आउँदा वा कुनै विशेष पाहुना आउँदा ढोकामै लसकुस गरेर स्वागत गरिन्छ।

यस अन्तर्गत पूजाको थाली, कलश, र दियो बालेर पाहुनाको आरती उतारिन्छ। कतिपय अवस्थामा सगुन दिएर मात्र घरभित्र पसाइन्छ। यो केवल औपचारिकता मात्र होइन, पाहुनाप्रति हृदयदेखि नै सम्मान दर्साउने एउटा पवित्र माध्यम हो।

२. सुकुल भोज (Sukul Bhoye) – समानता र आदरको प्रतीक

नेवारी आतिथ्य सत्कारको सबैभन्दा भव्य रूप उनीहरूको परम्परागत भोज (Bhoye) मा देख्न सकिन्छ। यहाँ पाहुनालाई ख्वाउने आफ्नै कडा तर निकै सुन्दर नियमहरू छन्:

•  लहरै भुइँमा बस्ने: भोजमा आउने सबै पाहुनाहरूलाई भुइँमा गुन्द्री वा सुकुल ओछ्याएर लहरै (Row) राखिन्छ। यसले समाजमा कोही सानो वा ठूलो छैन, सबै पाहुना एकसमान र आदरणीय छन् भन्ने सन्देश दिन्छ।
• क्रमबद्ध रूपमा पस्कने: खाना पस्कने मान्छेहरू पालैपालो आउँछन्। सुरुमा चिउरा, त्यसपछि तरकारी, अचार, मासुका थरीथरीका परिकार र अन्त्यमा दही वा अमिलो सूप पस्किइन्छ।
• 'नापंचा' (थपिदिने चलन): नेवारी भोजको एउटा नियम नै हुन्छ—पाहुनाको थाली कहिल्यै खाली हुन दिनु हुँदैन। पाहुनाले पेट भरियो भन्दाभन्दै पनि "अझै थोरै लिनुस्" भन्दै हाँसीहाँसी थपिदिने चलन छ। पाहुनालाई धित मरुन्जेल ख्वाउनु नै सत्कारको मुख्य उद्देश्य हो।

३. "ऐला" पस्कने अनुपम कला (Serving Aila) 

पाहुनालाई परम्परागत घरेलु मदिरा 'ऐला' (चामल वा कोदोबाट बनेको कडा पेय) पस्केर सत्कार गर्ने शैली निकै कलात्मक र आकर्षक हुन्छ।

• घरको सत्कारकर्ता (प्रायः घरका महिलाहरू) ले 'अन्ती' (लामो र मसिनो घाँटी भएको पित्तल वा तामाको कलात्मक भाँडो) बाट निकै माथिबाट धार बनाएर पाहुनाको माटोको सानो कप (सलिचा) मा ऐला खन्याउँछन्।
• ऐलाको धार नटुटाई, भुइँमा एक थोपा पनि नखसाली माथिबाट तलसम्म खन्याउनुलाई ठूलो सीप र पाहुनाप्रतिको गहिरो सम्मान मानिन्छ।

४. "सगुन" (Sagan) – शुभ स्वास्थ्य र सफलताको कामना

नेवारी आतिथ्य सत्कारको अर्को एउटा अनुपम पाटो हो 'सगुन' वा 'सगम' दिनु। पाहुनाको सुखद यात्रा, राम्रो स्वास्थ्य, वा सफलताको कामना गर्नका लागि यो विधि अपनाइन्छ।

  

• यसमा पाहुनालाई दहीको टीका लगाइन्छ।
• त्यसपछि हातमा उसिनेर तारेको अण्डा, वारा (मासको बारा), भुटेको माछा र ऐला थमाइन्छ। तान्त्रिक मान्यता अनुसार यी पाँच तत्वले मानिसको शरीरमा सकारात्मक ऊर्जा दिन्छन् र पाहुनाको कल्याण गर्छन् भन्ने विश्वास छ।

५. चेलीबेटी र माइतीको आत्मीय सम्बन्ध (Nakhtya)

नेवारी आतिथ्यमा आफ्ना चेलीबेटी (छोरी/बहिनी) लाई गरिने सत्कार निकै उच्च र भावनात्मक हुन्छ। चाडपर्वको समयमा 'नखत्या' (Bhoj Invitation) को आयोजना गरेर चेलीबेटी र उनीहरूका सपरिवारलाई माइतीमा बोलाइन्छ। उनीहरूलाई निकै आदरका साथ विशेष परिकारहरू ख्वाइन्छ र फर्कने बेला 'कोसेली' (मिठाई, फलफूल, लखामारी) दिएर मायाका साथ बिदा गरिन्छ।

---

निष्कर्ष (Conclusion)

थोरै शब्दमा भन्नुपर्दा, नेवारी आतिथ्य सत्कार केवल 'खाना ख्वाउने' काम मात्र होइन। यो त पाहुनालाई तृप्त बनाउने, उनीहरूलाई आफ्नै परिवारको सदस्य जस्तै माया दिने र आफ्नो समृद्ध संस्कृति झल्काउने एउटा माध्यम हो। नेवारी भान्साको स्वाद जति मिठो छ, उनीहरूको सत्कारको न्यानोपन त्यो भन्दा कयौँ गुणा बढी कसिलो छ।

तपाईंलाई नेवारी आतिथ्य सत्कारको कुन पाटो सबैभन्दा बढी मनपर्छ? तल कमेन्ट बक्समा पक्कै लेख्नुहोला!

• लेखक/सेफ: बिपिन श्रेष्ठ (Bipin Shrestha)
• ब्लग: FoodMala (Culinary), Nepal
• इमेल: chef@bipinshrestha93.com.np

---